NASCAR là gì mà có thể khiến hàng chục triệu người Mỹ dán mắt vào màn hình mỗi cuối tuần, chỉ để xem những chiếc xe đua chạy vòng quanh một sân vận động hình bầu dục? Nhiều người lần đầu xem sẽ thấy nó thật đơn điệu, nhưng ẩn sau những vòng đua tưởng chừng lặp lại là cả một thế giới của chiến thuật drafting, những pha pit stop cân não tính bằng mili giây, tiếng gầm của động cơ V8 và sự liều lĩnh của các tay đua trong những chiếc stock car tại thánh địa Daytona 500. Nó không phải là sự thanh lịch của F1, mà là một môn thể thao cơ bắp, thô ráp và đầy kịch tính.
NASCAR không chỉ là “đua vòng quanh”
Nhiều người, đặc biệt là fan của F1, hay chê NASCAR là “chỉ biết chạy vòng tròn”. Nói vậy thì cũng đúng, nhưng chỉ đúng về mặt hình học. Sự thật thì cái vòng tròn đó phức tạp hơn nhiều.
Nguồn gốc từ dân buôn rượu lậu
Lịch sử của NASCAR bắt nguồn từ thời kỳ cấm rượu ở Mỹ. Các tay buôn rượu lậu đã độ lại những chiếc xe “nhìn-bình-thường” của mình để có động cơ mạnh hơn, khung gầm chắc hơn nhằm chạy trốn cảnh sát trên những con đường quê quanh co. Sau khi lệnh cấm được dỡ bỏ, những tay tài xế này bắt đầu đua với nhau để xem ai có chiếc xe nhanh nhất, và đó chính là tiền thân của giải đua xe stock car.
“Stock Car” – Xe đua trông quen mà lạ
Từ “stock” có nghĩa là nguyên bản. Về lý thuyết, xe đua NASCAR dựa trên các mẫu xe thương mại như Ford Mustang, Chevrolet Camaro hay Toyota Camry. Nhưng đó chỉ là cái vỏ. Bên dưới lớp decal sặc sỡ là một bộ khung thép ống chuyên dụng, động cơ V8 công suất hơn 750 mã lực và không có bất kỳ tiện nghi nào, kể cả đèn pha. Chúng được sinh ra chỉ để làm một việc: chạy nhanh và chịu va đập.
Vòng đua Oval – Đơn giản nhưng hiểm ác
Đường đua hình bầu dục (oval) trông có vẻ đơn giản nhưng lại cực kỳ khó. Các góc cua đều có độ nghiêng (banking) khác nhau, đòi hỏi tay đua phải điều chỉnh liên tục. Với tốc độ hơn 300 km/h và 40 chiếc xe chen chúc nhau, chỉ một sai lầm nhỏ cũng có thể tạo ra “The Big One” – một vụ tai nạn liên hoàn kinh hoàng dính líu đến hàng chục xe.
Luật chơi và các thể thức chính
Hiểu được cách một cuộc đua NASCAR vận hành là chìa khóa để thấy được cái hay của nó. Nó không đơn giản là ai về nhất sau 500 dặm.
Giải đấu đỉnh cao: NASCAR Cup Series
Đây là hạng đấu cao nhất, danh giá nhất, quy tụ những đội đua và tay đua hàng đầu. Một mùa giải Cup Series kéo dài từ tháng 2 đến tháng 11 với 36 chặng đua. Nó giống như Premier League của bóng đá Anh hay NBA của bóng rổ Mỹ vậy.
Cách tính điểm phức tạp
Cuộc đua được chia thành 3 giai đoạn (Stage). Tay đua về đích trong top 10 ở mỗi giai đoạn sẽ có điểm thưởng. Điều này khuyến khích các tay đua phải cạnh tranh quyết liệt ngay từ đầu chứ không chỉ “dưỡng sức” chờ đến vòng cuối. Hệ thống điểm này, cộng với vòng playoff cuối mùa, tạo ra sự kịch tính đến tận chặng cuối cùng.
Vai trò của cờ hiệu trên đường đua
Cờ hiệu là ngôn ngữ giao tiếp chính. Cờ xanh là bắt đầu, cờ vàng là có tai nạn hoặc vật cản (xe an toàn sẽ ra chạy dẫn đoàn), và cờ ca-rô là kết thúc cuộc đua. Việc cờ vàng xuất hiện khi nào có thể thay đổi hoàn toàn cục diện, cho phép các xe phía sau có cơ hội vào pit và rút ngắn khoảng cách.
Sự kiện quan trọng: Daytona 500
Nếu Cup Series là World Cup, thì Daytona 500 chính là trận chung kết. Đây là chặng đua mở màn mùa giải, cũng là chặng đua danh giá nhất. Chiến thắng tại Daytona có thể định danh cả sự nghiệp của một tay đua, nó tương đương với việc vô địch Monaco Grand Prix trong F1.
Chiến thuật và kỹ năng quyết định thắng thua
Đây mới là phần tinh túy. Tốc độ chỉ là một phần, chiến thắng trong NASCAR đến từ cái đầu nhiều hơn là chân ga.
“Drafting” – Nghệ thuật núp gió
Khi một chiếc xe chạy ở tốc độ cao, nó tạo ra một vùng áp suất thấp phía sau. Chiếc xe chạy ngay sau sẽ lọt vào vùng này, bị “hút” về phía trước và cần ít sức máy hơn để duy trì tốc độ. Kỹ thuật này gọi là drafting (núp gió). Các tay đua thường kết hợp thành một hàng dài để cùng nhau đi nhanh hơn, và chỉ tách ra ở những vòng cuối để cạnh tranh vị trí.
Pit stop – Cuộc chiến 12 giây
Một pha vào pit thay 4 lốp và đổ đầy bình xăng chỉ diễn ra trong khoảng 12-14 giây. Đội ngũ kỹ thuật (pit crew) hoạt động như một cỗ máy được lập trình sẵn. Một giây nhanh hơn hay chậm hơn trong pit lane có thể quyết định việc bạn ra khỏi pit ở vị trí thứ nhất hay thứ năm. Nó căng thẳng không kém gì những gì diễn ra trên đường đua.
Quản lý lốp xe và nhiên liệu
Lốp xe trong NASCAR mòn rất nhanh. Việc quyết định khi nào vào pit để thay lốp là một bài toán chiến thuật. Vào quá sớm sẽ mất vị trí, vào quá muộn thì xe sẽ chậm đi hoặc thậm chí nổ lốp. Tương tự với nhiên liệu, tính toán để chạy đến giọt xăng cuối cùng khi cán đích là cả một nghệ thuật.
Những huyền thoại và tay đua đáng chú ý
Như mọi môn thể thao, NASCAR cũng có những biểu tượng bất tử.
“The King” Richard Petty
Với 200 chiến thắng và 7 chức vô địch Cup Series, Richard Petty là cái tên vĩ đại nhất. Ông là biểu tượng của thế hệ vàng, một tay đua luôn xuất hiện với chiếc mũ cao bồi và cặp kính râm đặc trưng.
Dale Earnhardt – “The Intimidator”
Dale Earnhardt nổi tiếng với phong cách lái xe cực kỳ hổ báo và không khoan nhượng, mang lại cho ông biệt danh “The Intimidator” (Kẻ đe dọa). Ông cũng có 7 chức vô địch. Sự ra đi của ông sau một tai nạn tại Daytona 500 năm 2001 đã mãi mãi thay đổi các tiêu chuẩn an toàn trong môn thể thao này.
Những gương mặt hiện tại
Ngày nay, những cái tên như Kyle Larson, Chase Elliott (con trai của huyền thoại Bill Elliott), hay Denny Hamlin đang là những ngôi sao hàng đầu, tiếp nối di sản của các thế hệ đi trước.
Tại sao NASCAR lại gây nghiện đến vậy?
Sau khi đã hiểu hết những thứ trên, ta mới thấy được sức hút thực sự của nó.
Cảm giác tốc độ thuần túy
Không có gì có thể diễn tả được âm thanh của 40 động cơ V8 cùng gầm lên một lúc. Nó là một bản giao hưởng của sức mạnh cơ khí, một trải nghiệm nguyên thủy mà các môn đua xe khác khó lòng bì được.
Va chạm kịch tính và liên tục
“Rubbing is racing” (Cọ xát là đua xe) là một câu nói cửa miệng trong NASCAR. Va chạm nhẹ là chuyện bình thường, và chính những pha cạnh tranh quyết liệt, không ngại va chạm ở tốc độ cao tạo nên sự hấp dẫn khó cưỡng.
Văn hóa và cộng đồng người hâm mộ
Đến xem một chặng đua NASCAR là tham gia vào một lễ hội. Người hâm mộ cắm trại nhiều ngày liền, tiệc tùng, giao lưu. Nó mang đậm văn hóa Mỹ: ồn ào, náo nhiệt và đầy tự do.
Yếu tố may rủi và bất ngờ
Do tính chất của cuộc đua, một tay đua yếu thế hơn hoàn toàn có thể giành chiến thắng nhờ chiến thuật hợp lý và một chút may mắn với cờ vàng. Kẻ đang dẫn đầu có thể mất tất cả chỉ vì một pha vào pit lỗi. Sự khó đoán này giữ cho khán giả phải hồi hộp đến giây cuối cùng.
Quan điểm cá nhân: NASCAR có dành cho người Việt?
Đây là phần tôi muốn nói thẳng. NASCAR là một môn thể thao rất “kén” người xem, đặc biệt là với khán giả Việt Nam.
Rào cản về văn hóa và thời gian
Đầu tiên là múi giờ. Các chặng đua thường diễn ra vào đêm hoặc rạng sáng giờ Việt Nam. Thêm nữa, văn hóa xe hơi và tinh thần “miền Nam nước Mỹ” của NASCAR khá xa lạ với chúng ta. Cá nhân tôi thấy, để yêu thích nó, bạn phải chấp nhận và tìm hiểu cả bối cảnh văn hóa xung quanh.
So sánh với F1 và MotoGP
Nếu bạn yêu F1 vì sự tinh hoa của công nghệ, sự chính xác trong từng khúc cua, hay thích MotoGP vì kỹ năng điên rồ của các tay nài, thì NASCAR sẽ mang lại một cảm giác khác hẳn. Nó nặng về sức mạnh, sự bền bỉ và một chút “hoang dã”. Đừng xem nó với kỳ vọng tìm thấy một phiên bản F1 trên đường oval.
Trải nghiệm xem lần đầu nên bắt đầu từ đâu
Theo kinh nghiệm của tôi, đừng bắt đầu bằng một chặng đua thông thường. Hãy tìm xem highlight của chặng Daytona 500 hoặc chặng cuối cùng của mùa giải ở Phoenix. Đó là những nơi mà sự kịch tính được đẩy lên cao nhất. Hoặc xem những video tổng hợp các pha “The Big One”, bạn sẽ hiểu ngay sự khốc liệt của nó.
Kết luận
Vậy NASCAR là gì? Nó không chỉ là một giải đua xe. Nó là một phần của văn hóa Mỹ, một minh chứng cho thấy sự đơn giản có thể ẩn chứa những chiến thuật cực kỳ phức tạp. Từ những pha đua xe stock car chen chúc nhau, những màn chiến thuật draft đỉnh cao, cho đến cuộc chiến 12 giây trong pit stop, NASCAR là một món ăn tinh thần thô ráp, ồn ào nhưng cực kỳ gây nghiện. Có thể bạn sẽ không thích nó ngay từ lần xem đầu, nhưng nếu cho nó một cơ hội và hiểu được những gì diễn ra phía sau tay lái, bạn có thể sẽ tìm thấy một niềm đam mê mới.